Een trage computer, onbekende programma’s, pop-ups of een browser die naar vreemde sites springt: het kunnen tekenen van malware zijn. Werk deze checklist van boven naar beneden af. De volgorde is belangrijk: eerst de schade beperken, dan opruimen, dan je accounts beveiligen.
Eerst: de schade beperken
- Verbinding met internet verbroken (wifi uit of netwerkkabel los), zodat de malware geen gegevens kan versturen of zich verspreiden
- Geen wachtwoorden meer ingetypt op deze computer tot hij schoon is
- Bij een melding dat je bestanden versleuteld zijn (ransomware): niet betalen, want dat geeft geen garantie dat je je bestanden terugkrijgt
- Externe schijven en USB-sticks losgekoppeld
- Bij verdachte transacties of als je bankgegevens hebt ingevoerd: direct je bank gebeld
Belangrijke bestanden veiligstellen
- Gecontroleerd of er een recente back-up van vóór de besmetting is
- Alleen documenten en foto’s gekopieerd, geen programma’s of installatiebestanden
- De gekopieerde bestanden later op een schone computer gescand voordat je ze opent
Malware opsporen en verwijderen
- Een volledige scan gedaan met de ingebouwde beveiliging van je besturingssysteem of je antivirusprogramma
- Een offline scan gestart als je beveiligingsprogramma die biedt: die draait voordat het besturingssysteem opstart
- Gevonden bedreigingen in quarantaine gezet of verwijderd
- De lijst met geïnstalleerde programma’s doorgelopen en onbekende of ongewenste programma’s verwijderd
- Programma’s die automatisch opstarten gecontroleerd en verdachte items uitgeschakeld
- In elke browser de extensies gecontroleerd en onbekende extensies verwijderd
- Startpagina en standaardzoekmachine van de browser teruggezet
- Opnieuw gescand tot er niets meer wordt gevonden
Twijfel je of hij echt schoon is?
- Bij aanhoudende problemen of bij ransomware: het besturingssysteem opnieuw geïnstalleerd in plaats van verder te zoeken
- Daarna je bestanden teruggezet uit een back-up van vóór de besmetting
Accounts beveiligen
- Vanaf een ander, schoon apparaat de wachtwoorden gewijzigd, te beginnen met je e-mail en bank
- Overal waar het kan tweestapsverificatie ingeschakeld
- Bij belangrijke accounts uitgelogd op alle apparaten
- Je e-mail gecontroleerd op onbekende doorstuurregels
- Bankafschriften de komende weken extra goed nagekeken
Herhaling voorkomen
- Besturingssysteem, browser en programma’s volledig bijgewerkt
- Automatische updates ingeschakeld
- Ingebouwde beveiliging en firewall staan aan
- Achterhaald hoe de malware binnenkwam (bijlage, download, nep-link) en dat onthouden
- Automatische back-ups ingesteld, met een kopie die niet altijd aan de computer hangt
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of mijn computer een virus heeft?
Signalen zijn onder meer een computer die opeens veel trager is, onbekende programma’s of browserextensies, pop-ups buiten de browser, een gewijzigde startpagina en vrienden die vreemde berichten van je ontvangen. Een scan geeft meer zekerheid. Let op: een melding in je browser dat je computer besmet is, is zelf vaak een vorm van oplichting. Lees meer over phishing.
Is opnieuw installeren altijd nodig?
Nee. Vinden de scans niets meer en zijn de problemen weg, dan is de computer meestal schoon. Bij ransomware, bij malware die steeds terugkomt of als je twijfelt, is een schone installatie de zekerste weg.
Moet ik aangifte doen?
Als je geld kwijt bent of als er misbruik is gemaakt van je gegevens, kun je aangifte doen bij de politie. Neem bij financiële schade ook altijd contact op met je bank.