Een besturingssysteem, in het Engels operating system of kortweg OS, is de basissoftware van een computer. Het start op nadat de firmware de hardware heeft gecontroleerd en blijft daarna de hele tijd actief. Het besturingssysteem zit tussen de hardware en de programma’s die je gebruikt: een programma vraagt het besturingssysteem om een bestand op te slaan of iets op het scherm te tonen, en het besturingssysteem zorgt dat de hardware dat ook echt doet.
Wat doet een besturingssysteem?
Een besturingssysteem heeft een aantal vaste taken:
- Processen beheren: het verdeelt de rekentijd van de processor over alle programma’s die tegelijk draaien.
- Geheugen beheren: elk programma krijgt een eigen deel van het werkgeheugen, zodat programma’s elkaar niet in de weg zitten.
- Bestanden opslaan: via een bestandssysteem houdt het bij waar welke gegevens op je opslag staan.
- Apparaten aansturen: met drivers praat het met je toetsenbord, printer, videokaart en andere hardware.
- Beveiliging: het regelt gebruikersaccounts en rechten, zodat niet elk programma overal bij kan.
- Bediening: het biedt een gebruikersinterface, meestal met vensters, pictogrammen en een muis of touchscreen.
Kernel en gebruikersomgeving
Het hart van een besturingssysteem is de kernel. Die draait met de hoogste rechten en regelt de toegang tot processor, geheugen en apparaten. Om de kernel heen zitten de onderdelen die je wel ziet: het bureaublad, de bestandsbeheerder, instellingen en standaardprogramma’s. Die scheiding maakt een systeem stabieler. Loopt een gewoon programma vast, dan kan de kernel het afsluiten zonder dat de hele computer crasht.
Bekende besturingssystemen
Op desktops en laptops kom je vooral Windows, macOS, Linux en ChromeOS tegen. Op smartphones en tablets zijn Android en iOS het meest gebruikt. Op servers draait vaak Linux, en in apparaten als routers, televisies en auto’s zitten kleine, gespecialiseerde besturingssystemen die je meestal niet eens opmerkt.
Welk besturingssysteem past bij je?
Er is geen beste besturingssysteem voor iedereen. Belangrijke vragen zijn welke programma’s je nodig hebt, op welke hardware het moet draaien en hoeveel je zelf wilt instellen. Sommige besturingssystemen zijn gekoppeld aan één fabrikant, andere draaien op vrijwel elke pc. Lees meer over de keuze van hardware in Computer kiezen.