Woordenlijst

Korte uitleg van begrippen rond computers, hardware en software. Wil je meer weten, volg dan de link naar het onderwerp waar het begrip uitgebreid wordt behandeld. De woordenlijst groeit mee met de encyclopedie.

A

• AI (kunstmatige intelligentie): Software die taken uitvoert waarvoor normaal menselijke intelligentie nodig is, zoals taal begrijpen of patronen herkennen. Meer over dit onderwerp.
• Algoritme: Een vaste reeks stappen waarmee een computer een probleem oplost of een taak uitvoert.
• Antivirus: Software die schadelijke programma’s opspoort, blokkeert en verwijdert. Meer over dit onderwerp.
• ARM: Een processorarchitectuur die veel wordt gebruikt in smartphones, tablets en steeds meer laptops, bekend om het zuinige energieverbruik. Meer over dit onderwerp.

B

• Back-up: Een reservekopie van je bestanden, zodat je ze terug kunt zetten als het origineel verloren gaat. Meer over dit onderwerp.
• Bandbreedte: De hoeveelheid gegevens die per seconde over een verbinding kan worden verstuurd.
• Benchmark: Een gestandaardiseerde test om de prestaties van hardware of software te meten en te vergelijken. Meer over dit onderwerp.
• BIOS: De oudere vorm van de firmware die een computer opstart en de hardware klaarmaakt voor het besturingssysteem. Opgevolgd door UEFI. Meer over dit onderwerp.
• Bit: De kleinste eenheid van informatie in een computer: een 0 of een 1. Meer over dit onderwerp.
• Bluetooth: Draadloze techniek om apparaten over korte afstand met elkaar te verbinden, zoals een koptelefoon of muis. Meer over dit onderwerp.
• Byte: Een groep van acht bits. Met één byte kun je 256 verschillende waarden opslaan. Meer over dit onderwerp.

C

• Cache: Klein, zeer snel geheugen dat veelgebruikte gegevens dicht bij de processor bewaart, zodat die er sneller bij kan. Meer over dit onderwerp.
• Chipset: Chips op het moederbord die de communicatie tussen processor, geheugen, opslag en aansluitingen regelen. Meer over dit onderwerp.
• Cloud: Diensten en opslag die op servers via internet draaien in plaats van op je eigen computer. Meer over dit onderwerp.
• Cookie: Een klein tekstbestand dat een website in je browser opslaat, bijvoorbeeld om te onthouden dat je bent ingelogd. Meer over dit onderwerp.
• CPU: Central Processing Unit: de processor, het onderdeel dat de instructies van programma’s uitvoert. Meer over dit onderwerp.

D

• DDR: Double Data Rate: de standaard voor werkgeheugen in computers. Elke nieuwe generatie (DDR4, DDR5) is sneller dan de vorige. Meer over dit onderwerp.
• DisplayPort: Een aansluiting voor beeld en geluid, veel gebruikt voor monitoren met een hoge resolutie of verversingssnelheid. Meer over dit onderwerp.
• DNS: Domain Name System: het systeem dat websitenamen zoals computer-info.nl vertaalt naar IP-adressen. Meer over dit onderwerp.
• Driver: Software waarmee het besturingssysteem met een specifiek stuk hardware kan communiceren. Meer over dit onderwerp.

E

• Encryptie: Gegevens zo versleutelen dat alleen iemand met de juiste sleutel ze kan lezen. Meer over dit onderwerp.
• Ethernet: De standaard voor bekabelde netwerkverbindingen, met de bekende netwerkkabel en RJ45-stekker. Meer over dit onderwerp.

F

• Firewall: Een filter dat bepaalt welk netwerkverkeer je computer of netwerk in en uit mag. Meer over dit onderwerp.
• Firmware: Software die vast in een apparaat zit en de basisfuncties van de hardware aanstuurt. Meer over dit onderwerp.
• FPS: Frames per second: het aantal beelden dat per seconde op het scherm wordt getoond. Hoe hoger, hoe vloeiender. Meer over dit onderwerp.

G

• Generatieve AI: AI die nieuwe tekst, beelden, geluid of code maakt op basis van patronen die zij uit voorbeelden heeft geleerd. Meer over dit onderwerp.
• Gigahertz (GHz): Een maat voor kloksnelheid: één gigahertz is een miljard cycli per seconde. Meer over dit onderwerp.
• GPU: Graphics Processing Unit: de grafische processor die beeld berekent en veel taken tegelijk kan uitvoeren. Meer over dit onderwerp.

H

• HDD: Hard Disk Drive: een harde schijf die gegevens opslaat op draaiende magnetische platen. Meer over dit onderwerp.
• HDMI: Een veelgebruikte aansluiting om beeld en geluid digitaal naar een monitor of televisie te sturen. Meer over dit onderwerp.
• Hertz (Hz): Bij monitoren: hoe vaak het beeld per seconde wordt ververst. Meer over dit onderwerp.

I

• IP-adres: Het unieke adres van een apparaat in een netwerk, nodig om gegevens op de juiste plek af te leveren. Meer over dit onderwerp.

K

• Kern (core): Een zelfstandige rekeneenheid binnen een processor. Meer kernen betekent dat er meer taken tegelijk kunnen worden uitgevoerd. Meer over dit onderwerp.
• Kernel: Het hart van een besturingssysteem, dat de hardware en het geheugen beheert en programma’s laat samenwerken. Meer over dit onderwerp.
• Koelpasta: Een pasta tussen processor en koeler die kleine oneffenheden opvult, zodat de warmte beter wordt afgevoerd. Meer over dit onderwerp.

L

• LAN: Local Area Network: een lokaal netwerk, zoals het netwerk bij jou thuis of op kantoor. Meer over dit onderwerp.
• Latency: De vertraging tussen een actie en de reactie, bijvoorbeeld de tijd die een datapakket nodig heeft om aan te komen.
• Linux: Een vrij en open source besturingssysteem, in veel varianten (distributies) beschikbaar. Meer over dit onderwerp.
• LLM: Large Language Model: een groot taalmodel dat is getraind op enorme hoeveelheden tekst en zelf tekst kan schrijven. Meer over dit onderwerp.

M

• Machine learning: Een vorm van AI waarbij een computer leert van voorbeelden in plaats van dat elke regel vooraf wordt geprogrammeerd. Meer over dit onderwerp.
• macOS: Het besturingssysteem van Apple voor Mac-computers. Meer over dit onderwerp.
• Malware: Verzamelnaam voor schadelijke software, zoals virussen, wormen, spyware en ransomware. Meer over dit onderwerp.
• Moederbord: De hoofdprintplaat van een computer waarop alle onderdelen worden aangesloten. Meer over dit onderwerp.

N

• NAS: Network Attached Storage: een opslagapparaat in je netwerk waar meerdere apparaten bestanden op kunnen bewaren. Meer over dit onderwerp.
• NPU: Neural Processing Unit: een chip die gespecialiseerd is in AI-berekeningen en die zuiniger uitvoert dan een gewone processor. Meer over dit onderwerp.
• NVMe: Een snelle manier om SSD’s via PCIe aan te sluiten, veel sneller dan de oudere SATA-aansluiting. Meer over dit onderwerp.

O

• Open source: Software waarvan de broncode openbaar is, zodat iedereen hem kan bekijken, aanpassen en verspreiden. Meer over dit onderwerp.
• Overklokken: Een onderdeel zoals de processor of videokaart sneller laten werken dan de standaardinstelling. Meer over dit onderwerp.

P

• PCIe: PCI Express: de snelle verbinding op het moederbord voor onder meer videokaarten en NVMe-SSD’s. Meer over dit onderwerp.
• Phishing: Oplichting waarbij criminelen zich voordoen als een betrouwbare partij om je gegevens of geld te stelen. Meer over dit onderwerp.
• Pixel: Het kleinste puntje van een digitaal beeld. Een scherm bestaat uit miljoenen pixels. Meer over dit onderwerp.
• Processor: Zie CPU: het onderdeel dat de instructies van programma’s uitvoert. Meer over dit onderwerp.

R

• RAM: Random Access Memory: het werkgeheugen, waarin de computer gegevens bewaart waarmee hij op dat moment werkt. Meer over dit onderwerp.
• Ransomware: Malware die je bestanden versleutelt en losgeld eist om ze weer vrij te geven. Meer over dit onderwerp.
• Resolutie: Het aantal pixels in de breedte en hoogte van een beeld of scherm. Meer over dit onderwerp.
• Router: Het apparaat dat je thuisnetwerk met internet verbindt en verkeer tussen apparaten regelt. Meer over dit onderwerp.

S

• Server: Een computer die diensten levert aan andere computers, zoals websites, bestanden of e-mail. Meer over dit onderwerp.
• SoC: System on a Chip: één chip waarop processor, grafische chip en andere onderdelen samen zitten. Meer over dit onderwerp.
• Socket: De voet op het moederbord waarin de processor wordt geplaatst. Processor en socket moeten bij elkaar passen. Meer over dit onderwerp.
• SSD: Solid State Drive: opslag zonder bewegende delen, op basis van flashgeheugen, veel sneller dan een harde schijf. Meer over dit onderwerp.

T

• Thread: Een reeks instructies die een processorkern kan uitvoeren. Sommige kernen kunnen twee threads tegelijk verwerken. Meer over dit onderwerp.
• Tweestapsverificatie (2FA): Inloggen met een tweede bewijs naast je wachtwoord, bijvoorbeeld een code op je telefoon. Meer over dit onderwerp.

U

• UEFI: De moderne opvolger van het BIOS: firmware die de computer opstart en meer mogelijkheden en beveiliging biedt. Meer over dit onderwerp.
• Update: Een nieuwe versie van software die fouten herstelt, de beveiliging verbetert of functies toevoegt. Meer over dit onderwerp.
• USB: Universal Serial Bus: de standaardaansluiting voor randapparatuur, opslag en opladen, tegenwoordig vaak met een USB-C-stekker. Meer over dit onderwerp.

V

• Virtualisatie: Techniek waarmee je meerdere virtuele computers op één fysieke computer laat draaien. Meer over dit onderwerp.
• VPN: Virtual Private Network: een versleutelde verbinding tussen je apparaat en een ander netwerk via internet. Meer over dit onderwerp.
• VRAM: Het eigen, snelle geheugen van een videokaart, gebruikt voor onder meer texturen en beelden. Meer over dit onderwerp.

W

• Wifi: Draadloze netwerktechniek waarmee apparaten zonder kabel met je netwerk en internet verbinden. Meer over dit onderwerp.
• Windows: Het besturingssysteem van Microsoft, het meest gebruikte besturingssysteem op pc’s. Meer over dit onderwerp.
• Workstation: Een krachtige computer voor zware professionele taken, zoals 3D-ontwerp, videobewerking of wetenschappelijk rekenwerk. Meer over dit onderwerp.

Z

• Zero-day: Een beveiligingslek dat al wordt misbruikt voordat de maker er een oplossing voor heeft uitgebracht. Meer over dit onderwerp.